over hercules

• missie
• regelgeving
• organisatie
• financiering
• beoordeling aanvragen
• publicaties
• in het buitenland
• contactgegevens

lopende oproep

• middelzware infrastructuur
• zware infrastructuur
• vraag & antwoord

bijzondere opdracht

• esfri
• supercomputercentrum

gebruikers

• raad van bestuur
• beoordelingspanel MZW
• Hercules Science
• Hercules Invest
• begeleidingscomité ESFRI
• Associaties
• beheermodule

home > regelgeving > Vlaamse regelgeving > verslag aan de Vlaamse regering >

Verslag aan de Regering

Dit verslag in pdf-formaat

Verslag aan de Regering betreffende het ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering betreffende de subsidiëring van onderzoeks- en innovatie-infrastructuur in Vlaanderen

1. Inleiding

Titel IV van het decreet van 19 maart 2004 betreffende de rechtspositieregeling van de student, de participatie in het hoger onderwijs, de integratie van bepaalde afdelingen van het hoger onderwijs voor sociale promotie in de hogescholen en de begeleiding van de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen, verder Aanvullingsdecreet genoemd, legt de decretale grondslag voor de financiering op een geïntegreerde manier van onderzoeksinfrastructuur in Vlaanderen (“Herculesmechanisme”).

Onderzoeksinfrastructuur omvat alle faciliteiten en bronnen die het verrichten van grensverleggend en strategisch basisonderzoek bevorderen, daaronder ondermeer begrepen wetenschappelijke infrastructuur, collecties, natuurlijke habitats, corpora en databanken, met inbegrip van de digitale ontsluiting ervan.

Voorliggend besluit van de Vlaamse Regering betreffende subsidiëring van de onderzoeks- en innovatie-infrastructuur in Vlaanderen geeft hier nadere uitwerking aan.

Tevens legt het besluit de werkwijze vast voor de toekenning door de Vlaamse Regering van middelen die op een niet-structurele manier binnen de begroting beschikbaar komen voor investeringen in zware onderzoeksinfrastructuur.

De verwijzingen in het besluit naar mannelijke vormen zijn sekseneutraal en dit voor de leesbaarheid van de tekst.

2.   Situering

2.1. Probleemstelling

Vlaanderen beschikt momenteel niet over een structureel financieringskanaal voor (middel)zware onderzoeksinfrastructuur aan de Vlaamse universiteiten, hogescholen, instellingen voor postinitieel onderwijs en publieke onderzoekscentra. Hierdoor konden in het verleden weinig of geen substantiële investeringen worden verricht. Mogelijke alternatieve financieringskanalen kampen immers met hun eigen problemen:

• De beperkte stijging van de werkingsmiddelen van de universiteiten in de periode 1995-2006 liet vrijwel niet toe om deze middelen aan te wenden voor de aanschaf van (middel)zware infrastructuur.
• Ook binnen het Bijzonder Onderzoeksfonds (BOF) en het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek–Vlaanderen (FWO-Vlaanderen) is er slechts een beperkte ruimte voor dit soort van investeringen. Daarbij komen de aanvragen voor onderzoeksinfrastructuur vaak in concurrentie met andere aanvragen, in het bijzonder met deze voor de categorieën personeel en werking. Telkens wanneer de aanvraagmassa de slaagkansen doet zakken, is er een reflex bij de wetenschappelijke evaluatiecommissies om de middelen te concentreren op personeel en werking. Zo besteedde het FWO-Vlaanderen in de periode 1998-2002 gemiddeld jaarlijks 8,6 MEUR aan (middelzware) infrastructuur .
• Vanaf 2004 kent de Vlaamse overheid een financiering toe aan het Industrieel Onderzoeksfonds (IOF) dat bij elke universiteit werd ingesteld. Het IOF moet toelaten om het kennispotentieel verder te ontwikkelen door het verrichten van basisonderzoek met het oog op toepassing op middellange termijn (innovatie, valorisatie, dienstverlening). Sedert de hervorming van het Vlaams hoger onderwijs dienen de academische opleidingen aan de hogescholen, zoals de universitaire, te worden ingebed in onderzoek. Een belangrijk deel van dit onderzoek dient aan te sluiten bij de inhoud van het onderwijs. Dit is voor de hogescholen meer toepassingsgericht. Het verrichten van basisonderzoek vormt dan ook een opdracht van zowel de universiteiten als de hogescholen. In 2006 werd daarom de betrokkenheid van de hogescholen bij het beheer van de IOF-middelen versterkt. Tevens werd aan de universiteiten en hogescholen de mogelijkheid gegeven om de IOF-middelen te beheren op niveau van de associatie. Zoals het BOF, zijn de middelen waarover het IOF beschikt echter te beperkt om voor het basisonderzoek op een structurele manier de behoeften aan (middel)zware infrastructuur te financieren.
• Deelname aan internationale onderzoeksprogramma’s biedt sporadisch de mogelijkheid om de aankoop van zware infrastructuur te financieren. Een voorbeeld is het Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek en Ontwikkeling van de EU (2002-2006), dat via de geïntegreerde projecten en het deelprogramma “onderzoeksinfrastructuur” toeliet om deze infrastructuur aan te kopen. De intra-Europese concurrentie voor deze kredieten is echter zo groot (en de slaagkans zo klein) dat dit kanaal een te onzekere factor vormt als basis voor een duurzaam en structureel investeringsbeleid t.a.v. zware infrastructuur ten behoeve van de universiteiten.

Deze factoren, gekoppeld aan de hoge kostprijs van (middel)zware onderzoeksinfrastructuur, dwingt de kenniscentra dan ook tot de grootste terughoudendheid bij apparatuurinvesteringen. Hierdoor dreigt Vlaanderen een ernstige achterstand op te lopen ten opzichte van de rest van Europa.

2.2.     Ad hoc initiatieven

Gelet op de boven vermelde problemen werd een drastische inhaaloperatie inzake investeringen in zware onderzoeksinfrastructuur in Vlaanderen onontbeerlijk. Vanaf 2001 nam de Vlaamse Regering dan ook een aantal initiatieven om hieraan tegemoet te komen. Een overzicht van deze initiatieven wordt weergegeven in onderstaande tabel :

Jaar	Onderzoeksinfrastr.  [begunstigde]	Fin.kanaal	Bedrag
2001	Subsidiëring van de uitbouw van een hoogperformant elektronisch netwerk in Vlaanderen [Vlaamse hogescholen]	BA 71.10.41.05	2,5 MEUR
2002	Subsidiëring van de uitbouw van een hoogperformant elektronisch netwerk in Vlaanderen [Vlaamse hogescholen + Vlaams Instituut voor de Zee -VLIZ]	BA 71.10.12.06	2,5 MEUR
2002	Nieuwe cleanroom met een platform voor 300m wafers [Interuniversitair Micro-elektronica Centrum IMEC]	FFEU 2002	37,2 MEUR
2003	Uitbouw van een pilot-gridinfrastructuur in Vlaanderen [Vlaamse universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen]	FFEU 2003	0,72 MEUR
2003	IS-HS systeem: hyperspectrale sensor voor de monitoring en modellering van plantenproductie [KU Leuven]	FFEU 2003	0,73 MEUR
2003	Bio-incubatoren [Vlaams instituut voor Biotechnologie - VIB]	FFEU 2003	3,0 MEUR
2004	Bijdrage aan de werkingskosten van de Mercator-telescoop op La Palma voor de jaren 2004 en 2005 [KULeuven]	BA 71.20.12.24	0,5 MEUR
2004	Aanschaf van een "High Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle [Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek - VITO]	BA 71.20.85.01	10,99 MEUR
2005	De uitbouw van een hoogperformant elektronisch netwerk voor onderzoek in Vlaanderen: inschakeling van glas-vezels van de Vlaamse Gemeenschap in de infrastructuur van BELNET, het federale onderzoeksnetwerk	BA 71.10.12.06	1,0 MEUR
2006	Eénmalige subsidie aan het FWO voor internationale onderzoeksprojecten in het kader van CERN en ESRF (DUBBLE)	BA 71.20.41.01	0,75 MEUR
2006	Elektronisch onderzoeksnetwerk	BA 71.10.12.06	2,023 MEUR
2006	IS-HS fase II	BA 71.30.99.11	1,15 MEUR

Naast deze initiatieven besliste de Vlaamse Regering op 12 december 2003 om tegemoet te komen aan het gestelde probleem inzake investeringsruimte voor zware onderzoeksinfrastructuur aan de Vlaamse universiteiten, door de goedkeuring van de impulsfinanciering voor wetenschappelijke apparatuur ten laste van het Financieringsfonds voor Schuldafbouw en Eénmalige Investeringsuitgaven (FFEU)  (VR/2003/12.12/DOC.1279).

In 2003 werd een bedrag van 25 MEUR ter beschikking gesteld van de Vlaamse universiteiten voor de aankoop van zware apparatuur voor strategisch basisonderzoek. Concreet werden 20 dossiers geselecteerd die in de loop van 2004 en 2005 werden gerealiseerd. Het succes van het FFEU-initiatief 2003 bracht wel aan het licht dat er een discrepantie bleef bestaan tussen vraag en aanbod . Daarom werd in 2004 beslist om een tweede oproep tot het indienen van voorstellen te lanceren ten laste van het FFEU 2004, sector wetenschapsbeleid (VR/2004/16.04/DOC.0474). In totaal werd voor de ronde 2004 een budget van 14,3 MEUR ter beschikking gesteld.

Parallel aan de FFEU-initiatieven gericht op zware onderzoeksinfrastructuur werden binnen de nieuwe beheersovereenkomst met het FWO-Vlaanderen (2002-2007) een aantal bepalingen opgenomen, waarbij de klemtonen van de subsidiebesteding deels werden verlegd naar de financiering van middelzware onderzoeksinfrastructuur.

Meer specifiek zijn volgende bepalingen opgenomen:

• Art. 6: De subsidie moet door het FWO-Vlaanderen in ieder geval worden aangewend voor de financiering, via de onthaalinstellingen, van de volgende actielijnen (…), met in het bijzonder onder punt 4°: “De financiering van middelzware uitrusting sensu lato, met inbegrip van databanken en corpora, voor interuniversitair gebruik”.
• Art. 7, 4°: “Het Fonds besteedt vanaf 2003 minstens hetzelfde bedrag als het gemiddelde van de laatste vijf jaar, namelijk 8.600.000 EUR aan uitrusting”. 5°: “Als daarnaast, vanaf het begrotingsjaar 2004 aan het Fonds aanvullende middelen ter beschikking kunnen worden gesteld, moet minstens 20% hiervan worden besteed aan de aankoop van middelzware uitrusting.”
• Art. 14:  Het saldo van de FWO-middelen ingeschreven in de begroting van de Vlaamse Gemeenschap afkomstig van de winstverdeling van de Nationale Loterij na aftrek van de middelen die worden besteed aan de humanitaire acties en Flanders Multimedia Valley, moeten aangewend voor de actielijnen bepaald in art. 6, waaronder dus ook de financiering van middelzware uitrusting.

In zijn concrete implementatie stelde artikel 7, 5º van de lopende beheersovereenkomst een probleem. De ervaring leerde immers snel dat deze bepaling te rigide was om te komen tot een evenwichtige financiering van enerzijds projecten en anderzijds middelzware uitrusting. In addendum 1 bij de beheersovereenkomst 2002-2007 werd dit percentage dan ook verminderd tot 10%. Deze wijzing laat aan het FWO toe binnen zijn beleidsautonomie naar gelang de kwaliteit van de ingediende projecten een eigen afweging te maken. Tevens anticipeerde dit addendum op de instelling van het Herculesfinancieringmechanisme voor (middel)zware uitrusting.

Daarnaast werd in addendum 2 bij de lopende beheersovereenkomst voor 2006 een ad-hoc financiering voorzien voor de deelname van Vlaamse onderzoekers aan projecten die worden uitgevoerd aan big science faciliteiten zoals de CERN (VR/2006/28.04/DOC.0413). Deze projecten waarvan de omvang van de institutionele, operationele en logistieke kosten beduidend hoger is dan deze van de andere, reguliere projecten, kwamen in directe competitie met deze laatste. Hierdoor kwam de financiering van projecten onder druk.

In afwachting van de structurele regeling, werd deze ad-hoc regeling in addendum 4 bij de lopende beheersovereenkomst in een licht gewijzigde vorm verlengd voor 2007 (VR/2006/15.12/DOC.1545 BIS).

2.3. Tussenevaluatie van de ad hoc-initiatieven

De FFEU-initiatieven 2003 en 2004 werden door de universiteiten zeer gunstig onthaald, gelet op de belangrijke financiële impuls die werd gegeven. Maar ondanks het onmiskenbaar gunstig effect van deze initiatieven, blijft de gevolgde werkwijze kampen met een aantal fundamentele problemen:

• Deze ad hoc-initiatieven vormen geen oplossing om de investeringsnoden van de onderzoeksactoren structureel te lenigen. Hierdoor kunnen onmogelijk financieel onderbouwde strategische termijnplannen worden opgemaakt rond het uitbouwen van de onderzoeksinfrastructuur. Dit brengt de Vlaamse universiteiten in een zwakke concurrentiepositie ten opzichte van de ons omringende landen (Nederland , Frankrijk en Duitsland), waar wel structurele financieringskanalen voor onderzoeksinfrastructuur werden uitgebouwd.
• Het FFEU-initiatief 2003 heeft ondanks de interuniversitaire selectieprocedure weinig initiatieven opgeleverd waarbij één apparaat door meerdere universiteiten gezamenlijk werd aangekocht (1 dossier). Om de interuniversitaire samenwerking te bevorderen werd in de FFEU-oproep 2004 een bijkomende bepaling opgenomen die stelt dat minstens de helft van het aan elke instelling toegewezen budget moet worden besteed aan interuniversitaire projecten. Verder werd op 11 maart 2004 door alle Vlaamse universiteiten een charter ondertekend betreffende het interuniversitaire gebruik van zware infrastructuur waarin alle universiteiten zich in principe bereid verklaren de zware infrastructuur zoveel mogelijk voor interuniversitair gebruik ter beschikking te stellen.
• De verschillende afzonderlijke initiatieven naast de genoemde impulsfinanciering werden opgezet vanuit een ‘eigen’ argumentatie en kenden een ‘eigen’ besluitvorming, zonder onderlinge afweging. Gelet op de grote behoefte aan de verdere uitbouw van de capaciteit aan onderzoeksinfrastructuur binnen de Vlaamse academische wereld, maar rekening houdend met financiële beperkingen, dienen keuzes te worden gemaakt. In dit verband verdient het de voorkeur om gebruik te maken van ‘gebundelde’ selectieprocedures zoals gehanteerd bij de FFEU-oproepen 2003 en 2004.
• Deze initiatieven omvatten geen financiering voor kosten inzake werking, onderhoud, actualisering en personeel verbonden met deze infrastructuur.  Deze kosten kunnen over de ganse afschrijfcyclus van de infrastructuur hoger oplopen dan de investering zelf. De aanschaf van dergelijke infrastructuur zonder een zekere garantie voor verdere ondersteuning tijdens de gebruikscyclus legt bijgevolg een belangrijke hypotheek op het efficiënt en optimaal benutten van de infrastructuur.
• In opdracht van de Vlaamse Regering heeft de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), een analyse gemaakt van de geschatte noden inzake onderzoeksapparatuur aan de Vlaamse universiteiten voor de periode 2005-2015.  Deze analyse werd in juni 2005 voorgelegd aan de bevoegde minister. De totale waarde van de bestaande apparatuur bedraagt volgens de VLIR ongeveer 414,4 miljoen euro. Op basis van een afschrijvingsscenario van minstens 5 jaar, stellen de universiteiten bijgevolg dat jaarlijks ongeveer 50 à 80 miljoen euro nodig is om het huidige park te onderhouden en daar waar nodig te upgraden.

Rekening houdend met deze elementen wordt binnen de beleidsnota wetenschap en innovatie 2004-2009 specifieke aandacht besteed aan het thema onderzoeksinfrastructuur. De beleidsnota vermeldt in dit verband (p. 31):

Inzake zware apparatuur heeft de Vlaamse regering een aantal belangrijke initiatieven genomen voor de financiering hiervan ten laste van het Financieringsfonds voor Schuldafbouw en Eenmalige Investeringsuitgaven (FFEU) maar er is geen structureel financieringskanaal, dat de apparatuurnoden van de Vlaamse onderzoeksactoren structureel kan lenigen. Bovendien ontbreekt het aan specifieke financiering voor de werking-, onderhoud-, actualisering- en personeelskosten die met deze apparatuur verbonden zijn.

Er zal onderzocht worden op welke wijze de aanschaf van zware onderzoeksinfrastructuur op een structurele manier kan gefinancierd worden. Bij het uitwerken van de modaliteiten van dit financieringsmechanisme zullen incentives worden ingebouwd om de gemeenschappelijke aanschaf door meerdere onderzoeksactoren te stimuleren.

Voor die infrastructuur, die omwille van de kostprijs of de beperkte kritische massa van de eigen onderzoeksgemeenschap niet in Vlaanderen zelf kan worden uitgebouwd maar die elders beschikbaar is, moeten in functie van de noden van de Vlaamse onderzoeksgemeenschap toegangsmogelijkheden worden gecreëerd.

Om strategische beslissingen te kunnen nemen over de deelname aan initiatieven voor de ontwikkeling van nieuwe superapparatuur, die a-priori slechts in een internationale, multilaterale context kan worden gefinancierd en waarvan de kostprijs vaak meerdere tientallen miljoenen EUR bedraagt, zal de Vlaamse overheid een toetsingskader ontwikkelen. Strategische afspraken met prioritaire partnerlanden of partnerregio’s kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.

Deze beleidsopties geven mee invulling aan de algemene doelstelling van de Vlaamse Regering om via een grotere samenwerking tussen de verschillende actoren het innovatiekarakter van Vlaanderen te versterken.

3. Naar een structureel financieringsmechanisme voor onderzoeks- en innovatie-infrastructuur

3.1. Rationale en doelstellingen

De beschikbare onderzoeksinfrastructuur bepaalt in belangrijke mate de wetenschappelijke kwaliteit, het economische potentieel en de internationale aantrekkingskracht van het Vlaamse wetenschaps- en innovatiebestel.

Grote onderzoeksfaciliteiten zijn om diverse redenen sleutelelementen bij het versterken van de innovatiekracht binnen Vlaanderen:

• Wegens hun maatschappelijke en economische betekenis:
• via innovatief onderzoek dat met deze faciliteiten wordt verricht worden nieuwe industriële en maatschappelijk relevante toepassingen gegenereerd . Hoogwaardige onderzoeksfaciliteiten trekken high-tech bedrijven , kennisinstellingen en opleidingen aan, niet alleen vanwege doorbraken vanuit het onderzoek dat bij die faciliteiten wordt verricht, maar ook door de vraag naar innovatieve oplossingen die ontstaat naar producten voor dit vernieuwend onderzoek;
• het innovatief onderzoek gekoppeld aan deze faciliteiten kan zelf ook multiplicatoreffecten genereren, waardoor bijv. economische activiteiten, meerwaarde, of bijkomende werkgelegenheid worden gecreëerd.
• Wegens hun betekenis in het kader van de uitbouw van toponderzoek in Vlaanderen: om onderzoek van topkwaliteit binnen Vlaanderen te houden zijn adequate onderzoeksfaciliteiten nodig. Dergelijke faciliteiten kunnen daarenboven een bepalende factor zijn bij het aantrekken van onderzoekstalent. Wetenschappers zoeken veelal die plaatsen op waar zij hun onderzoek in de best mogelijke omstandigheden kunnen uitvoeren. Hierdoor kan een omgekeerde “brain drain” (”brain gain”) worden gestimuleerd. In die optiek is het Herculesinitiatief perfect complementair met de Odysseus- en Methusalem-programma’s.

3.2. Het Herculesmechanisme

Rekening houdend met het voorgaande voorziet het Aanvullingsdecreet in de instelling van een afzonderlijk financieringsmechanisme voor middelzware en zware onderzoeksinfrastructuur, hierna Herculesmechanisme genoemd.

Om een optimale financiering te verzekeren worden binnen het Herculesmechanisme verschillende opties voor aankoop en/of samenwerking uitgewerkt, rekening houdend met volgende strategische doelstellingen:

• Het bevorderen van samenwerking tussen universiteiten, hogescholen, instellingen voor postinitieel onderwijs, strategische onderzoekscentra, onderzoeksinstellingen en de private sector. Deze samenwerking wordt in hoofdzaak gestimuleerd via een progressief subsidiepercentage in functie van de co-financiering door meerdere partijen.
• Het garanderen van optimale gebruiksmogelijkheden en beschikbaarheid gedurende een belangrijk deel van de levenscyclus van de apparatuur. Daartoe dient bij de indiening van het dossier niet enkel rekening te worden gehouden met de investeringskost, maar ook met andere kosten zoals onderhoudskosten en kosten van technisch personeel dat specifiek voor het operationeel houden van de apparatuur moet worden ingezet.
• Door het werken met gesplitste kredieten, het spreiden van de uitgaven, rekening houdend met een financiële meerjarenplanning. Daardoor moeten zeer grote projecten, die slechts sporadisch voorkomen, doch een aanzienlijk deel van het jaarlijkse budget zouden in beslag nemen, kunnen gefinancierd worden.

Met de instelling van het Herculesmechanisme dient het FWO niet langer vanuit de dotatie die de Vlaamse overheid aan deze financieringsinstantie toekent, middelzware uitrusting te financieren. Binnen het FWO-Vlaanderen werden middelen vastgelegd die het toelaten om vanaf 2007 (tot en met 2010) 5 miljoen euro per jaar ter beschikking te stellen voor het lanceren van oproepen voor middelzware onderzoeksinfrastructuur . Na de inwerkingtreding van het Herculesmechanisme kan het FWO deze middelen aanwenden voor andere initiatieven die kaderen binnen haar missie.
De specifieke modaliteiten van het Herculesmechanisme worden hierna toegelicht.

3.3. Modaliteiten van het Herculesmechanisme

Het Aanvullingsdecreet heeft de krachtlijnen vastgelegd van het Herculesmechanisme en deze worden in voorliggend besluit nader uitgewerkt.

3.3.1 Algemene kenmerken

Het Herculesmechanisme is een kanaal voor de financiering van middelzware en zware onderzoeksinfrastructuur aan de Vlaamse universiteiten en hogescholen via de associaties. Voor zware onderzoeksinfrastructuur wordt de doelgroep uitgebreid met de instellingen voor postinitieel onderwijs en de Vlaamse strategische onderzoekscentra. Derden uit de publieke of de private sector kunnen steeds deelnemen aan initiatieven (zij kunnen zelfs de aanvragen tot financiering (mee) indienen), maar ze ontvangen hier geen persoonlijke subsidie voor. Deze samenwerking wordt gestimuleerd door middel van een verhoging van de subsidiepercentages.

Aangezien het Hercules-initiatief zowel bestemd is voor de financiering van wetenschappelijke uitrusting voor grensverleggend als voor basisonderzoek worden het IWT en het FWO samen verantwoordelijk voor het beheer ervan. Zoals vastgelegd in het Aanvullingsdecreet wordt deze samenwerking institutioneel vormgegeven via de oprichting van een privaatrechtelijk extern verzelfstandigd agentschap, “Herculesstichting” genaamd. Deze entiteit is het formele beslissingsorgaan dat bij haar werkzaamheden ondermeer maximaal beroep zal doen op de operationele en de wetenschappelijke expertise van FWO-Vlaanderen en IWT.

3.3.2. Indeling van de ondersteuning

Binnen het Herculesmechanisme worden drie categorieën aanvragen gedefinieerd:

• Hercules-categorie 1: deze categorie beschrijft de voorwaarden, criteria en richtlijnen voor investeringsaanvragen van middelzware onderzoeksinfrastructuur met een vereiste financiering van minimaal 150.000 EUR en maximaal 600.000 EUR.
• Hercules-categorie 2: deze categorie beschrijft de voorwaarden, criteria en richtlijnen voor investeringsaanvragen van middelzware onderzoeksinfrastructuur met een vereiste financiering van minimaal 600.000 EUR en maximaal 1.500.000 EUR.
• Hercules-categorie 3: deze categorie beschrijft de voorwaarden, criteria en richtlijnen voor investeringsaanvragen van zware onderzoeksinfrastructuur met een vereiste financiering van minimaal 1.500.000 EUR.

Voor de financiering van onderzoeksinfrastructuur kleiner dan 150.000 EUR kan blijvend gebruik worden gemaakt van de algemene aanvraagmogelijkheden binnen de bestaande financieringskanalen voor grensverleggend en strategisch basisonderzoek, i.e. als onderdeel van de klassieke projectaanvragen (personeel, werking, uitrusting).

3.3.3. Procedure, selectie en financiering

Artikel VI.9.13 van het Aanvullingsdecreet legt de verschillende kostencategorieën vast die voor subsidiëring in aanmerking komen:

• kosten voor wetenschappelijke investeringen, zijnde de kosten voor de aanschaf van de onderzoeksinfrastructuur zelf of de aanschaf van de onderdelen voor de constructie van de beoogde onderzoeksinfrastructuur;
• personeelskosten voor de ontwikkeling en de constructie van de onderzoeksinfrastructuur;
• onderhoudskosten gedurende de hele afschrijvingsperiode, zijnde de kosten voortvloeiend uit onderhoudsovereenkomsten of upgrades van de onderzoeksinfrastructuur.

Aangezien de instellingen die (middel)zware uitrusting installeren, vaak aanpassingswerken aan gebouwen moeten uitvoeren en het efficiënt gebruik van de onderzoeksuitrusting in sommige gevallen gespecialiseerd personeel vraagt, wordt voorzien dat, gespreid over de afschrijvingsperiode van de investering per dossier maximaal 15% van de middelen die aan een aanvraag worden toegekend kunnen gaan naar kosten voor de aanpassingen aan gebouwen en aansluitingskosten, herstellingskosten aan de uitrusting en personele kosten voor onderhoud en bediening. De personeelsleden dienen te worden aangeworven door de onthaalinstelling.

Kosten die niet in aanmerking komen voor subsidiëring zijn:

• werkingskosten met betrekking tot de onderzoeksinfrastructuur. Deze kosten vallen normaal ten laste van onderzoeksprojecten die gebruik maken van de infrastructuur;
• kosten voor infrastructurele voorzieningen, zoals kosten voor gebouwen, voorzieningen die tot de gebruikelijke huisvesting gerekend kunnen worden,  met uitzondering van kosten voor aanpassingen aan gebouwen en aansluitingskosten ten behoeve van de onderzoeksinfrastructuur;

Middelzware infrastructuur - Categorie 1 en 2

Categorie 1 en 2 hebben betrekking op middelzware onderzoeksinfrastructuur in de universiteiten en de hogescholen die zijn georganiseerd in vijf associaties. Artikel VI.9.11 van het Aanvullingsdecreet bepaalt dat de middelen voor middelzware uitrusting worden verdeeld onder de associaties door middel van een Herculesverdeelsleutel die wordt afgeleid uit de BOF- en IOF-sleutel. De Herculesmiddelen zijn immers bestemd voor de financiering van uitrusting bestemd voor zowel grensverleggend als basisonderzoek.

Artikel 3 van het besluit geeft uitvoering aan bovenvermelde decretale bepaling: de Herculessleutel die in een bepaald jaar wordt gehanteerd, is het gewogen gemiddelde van de BOF- en IOF-sleutel waarbij de weging wordt gebaseerd op het totale bedrag dat aan beide financieringskanalen wordt toegekend in datzelfde jaar.  

Selectieprocedure

Voor de toekenning van de middelen voor middelzware onderzoeksinfrastructuur organiseren de associatiebesturen associatiebrede oproepen, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen categorie 1 en categorie 2 aanvragen.

Hiervoor legt, in uitvoering van artikel 101bis van het Structuurdecreet het associatiebestuur een reglement vast met ondermeer de selectieprocedure en de selectiecriteria. Art VI.9,11 §2, 3º  van het Aanvullingsdecreet legt de elementen vast waaraan het investeringsplan dat deel moet uitmaken van een aanvraag, dient te worden getoetst. Deze selectiecriteria en latere wijzigingen hieraan worden mede gedeeld aan de Vlaamse minister bevoegd voor het wetenschaps- en innovatiebeleid en aan de Herculesstichting.

De selectie van de voorstellen die in aanmerking komen voor financiering gebeurt in drie stappen:

• in de schoot van elke associatie worden de ingediende voorstellen beoordeeld en gerangschikt op een indicatieve lijst;
• de Herculesstichting stelt een beoordelingspanel in. Naast minstens twee vertegenwoordigers van de industriële sector bestaat dit panel uit deskundigen van de associaties. Het besluit legt een minimum vertegenwoordiging van de hogescholen hierin vast. Dit panel geeft een advies over de investeringsvoorstellen. In het bijzonder onderzoekt het panel of er geen mogelijkheid / noden zijn die verantwoorden om een initiatief dat wordt voorgedragen door een associatie te verruimen tot een instellings- of associatieoverschrijdende samenwerking of er derden (bedrijven, onderzoekscentra, …) bij te betrekken. De instellingen krijgen de mogelijkheid op basis van suggesties van het beoordelingspanel hun voorstel aan te passen;
• de raad van bestuur van de Herculesstichting neemt de eindbeslissing op basis van het advies van het beoordelingspanel en de reacties en verbetervoorstellen van de instelling op aanbevelingen van dit panel.

Financieringspercentages

Het onderscheid tussen de categorie 1 en de categorie 2 aanvragen bestaat, naast de kostprijs, in verschillen in de toegekende steunpercentages.

De geselecteerde voorstellen uit categorie 1 ontvangen een subsidiering van 100% van de subsidiabele kosten.

Voor de categorie 2 voorstellen bedraagt deze 70%. Dit percentage wordt verhoogd tot:

• 90% als het voorstel uitgaat van een onderzoeksgroep of – groepen uit meer dan één universiteit of hogeschool en in het aanvraagdossier wordt aangetoond dat alle aanvragers ten minste de helft dragen van het bedrag dat zij zouden moeten betalen, mocht de resterende 10% van de subsidiabele kosten naar evenredigheid worden verdeeld. Hiermee wordt benadrukt dat er van alle aanvragers een daadwerkelijke inbreng en engagement moet zijn en dat het niet gaat om een formele constructie;
• 100% als ten minste 25% van de in aanmerking komende kosten ten laste worden genomen door een andere instantie dan een universiteit of een hogeschool.

Deze werkwijze is ingegeven door verschillen in de omvang van de investering zelf. Alhoewel de uitrusting onder categorie 1 duidelijk valt onder het kenmerk middelzwaar, gaat het vaak om courante instrumenten in de brede zin waarover een onderzoeksgroep moet beschikken om competitief onderzoek te doen en die binnen deze groep intensief worden gebruikt. Een structurele regeling voor gebruik door derden is in de grote meerderheid van de gevallen niet aan de orde en zou – gelet op de relatief beperkte investering – leiden tot een onverantwoord zware overhead.

Voor categorie 2 is de omvang van de investering reeds zo groot dat zorgvuldig dient te worden onderzocht of één onderzoeksgroep alleen wel optimaal deze infrastructuur gebruikt. Om samenwerking te stimuleren wordt een dubbel mechanisme voorzien. Indien onderzoekers bij het uitwerken van hun voorstel dit reeds niet hebben gedaan, dienen de associaties in de schoot van de Herculesstichting te overleggen over mogelijkheden tot samenwerking. Ook zullen vertegenwoordigers van ondermeer het bedrijfsleven hierbij betrokken worden om te onderzoeken of samenwerking met derden mogelijk is. In het eerste geval wordt het steunpercentage verhoogd tot 90% en in het ander geval financiert de Herculesstichting alle subsidiable kosten die ten laste vallen van de universiteiten of de hogescholen.

Zware infrastructuur - Categorie 3

Categorie 3 heeft betrekking op zware onderzoeksinfrastructuur waarvan de mogelijkheden en de noden in vele gevallen één enkele instelling te boven gaan.

De werkwijze voor de subsidiëring van zware onderzoeksinfrastructuur verschilt grondig van deze die wordt gevolgd voor de middelzware uitrusting waarvoor alleen universiteiten en hogescholen aanvragen kunnen indienen en waarvoor elke associatie over een vooraf bepaalde jaarlijkse enveloppe beschikt.

Aanvragers

Om competitief te blijven hebben de strategische onderzoekscentra en de instellingen voor postinitieel onderwijs, zoals de hogeronderwijsinstellingen, nood aan zware uitrusting. De financiering hiervan is vaak niet mogelijk met eigen middelen of op onderzoekscontracten. In het besluit wordt daarom voorzien dat zowel de strategische onderzoekscentra als de instellingen voor postinitieel onderwijs kunnen optreden als (mede)aanvrager.

Voor de toekenning van de middelen voor zware infrastructuur geldt een open competitie tussen verschillende actoren. Naast de universiteiten en de hogescholen kunnen de strategische onderzoekscentra en de instellingen voor postinitieel onderwijs aanvragen indienen.

Categorie 3 is zo omvangrijk dat een consortium de meest aangewezen formule is voor het aanvragen en beheren ervan. Belangrijk is hierbij dat maximaal wordt gestreefd naar samenwerking met de industrie om de bijdrage aan de Vlaamse innovatiecapaciteit zo krachtig mogelijk te maken. Het besluit voorziet dan ook dat ondernemingen, maar ook andere wetenschappelijke instellingen als medeaanvrager kunnen optreden.

De aanvragen worden ingediend door de onderzoeksgroepen. De onderzoeksgroepen dienen aan te tonen dat ze behoorlijk gemandateerd zijn door het bestuur van een betrokken instelling.

Financieringspercentages

Voor de financieringspercentages van categorie 3 geldt dezelfde regel als voor categorie 2, met dien verstande dat ook strategische onderzoekscentra en de instellingen voor postinitieel onderwijs in aanmerking komen voor steun.

Selectieprocedure

De oproepen voor het indienen van subsidieaanvragen voor categorie 3 worden georganiseerd door de Herculesstichting.

De evaluatie van de ingediende voorstellen verloopt in twee stappen:

Wetenschappelijke evaluatie van ingediende voorstellen

In een eerste stap worden de aanvragen voorgelegd aan een in te stellen wetenschappelijke adviescommissie (“Hercules Science”). De minister bevoegd voor het wetenschaps- en innovatiebeleid, stelt de leden van deze commissie aan uit een dubbeltal dat wordt voorgedragen door de Herculesstichting. De leden dienen in hun domein een internationale erkenning te genieten. Ten hoogste 1/3 de leden mag op het ogenblik van de aanstelling in België werkzaam zijn. Bovendien dient minstens één lid uit de industriële sector te komen.

De Commissie Hercules-Science beoordeelt de wetenschappelijke kwaliteit van de aanvragen. Deze samenstelling verzekert enerzijds dat de nodige kennis over het Vlaams wetenschaps- en innovatiebestel in de schoot van de commissie aanwezig is en waarborgt anderzijds de nodige afstandelijkheid die bij de beoordeling van zulke zware investeringen onmisbaar is. Bij de samenstelling dient erover gewaakt te worden dat personen met een brede visie op de domeinspecifieke ontwikkeling van de wetenschap en technologie worden aangeduid zodanig dat commissie alle relevante domeinen afdekt. Voor gedetailleerde analyse van voorstellen kan de Commissie Hercules-Science bij de voorbereiding van haar adviezen beroep doen op vooraanstaande deskundigen uit het specifiek vakgebied of vakgebieden waarop de aanvraag betrekking heeft.

De Commissie Hercules-Science beoordeelt de wetenschappelijke kwaliteit van de aanvragen aan de hand van de volgende criteria:  

1°        de wetenschappelijke kwaliteit en relevantie van het door middel van de onderzoeksinfrastructuur uit te voeren onderzoeksprogramma ;
2°        het belang van de onderzoeksinfrastructuur voor het onderzoek binnen de betrokken wetenschappelijke discipline ;
3°        het innoverend karakter van het door middel van de onderzoeksinfrastructuur uit te voeren onderzoeksprogramma ;
4°        de mate waarin de onderzoeksinfrastructuur als logistiek knooppunt een grote reeks nieuwe projecten kan genereren ;
5°        het technologisch vernieuwend karakter van de onderzoeksinfrastructuur ;
6°        in geval de onderzoeksinfrastructuur moet worden geconstrueerd : de technische haalbaarheid van de onderzoeksinfrastructuur ;
7°        de kwaliteit en de competentie van de betrokken onderzoeksgroep of -groepen, de wetenschappelijke positie van de betrokken onderzoeksgroep of -groepen in internationale context, alsook de betrokkenheid bij het beleid van internationale onderzoeksinfrastructuren ;
8°        de mate waarin het voorstel kan worden ingepast in het strategische onderzoeksbeleid van de betrokken instelling of instellingen ;
9°        de mate waarin de investering in de onderzoeksinfrastructuur bijdraagt tot de versteviging van de Vlaamse of de regionale positie op het betreffende onderzoeksdomein ;
10°      de mate waarin het voorstel gealigneerd is op zowel binnen- als buitenlandse initiatieven en infrastructuren binnen het betreffende onderzoeksdomein ;
11°      voor zover relevant, de toegankelijkheid van de onderzoeksinfrastructuur voor onderzoekers van buiten de onthaalinstelling, alsook de kwaliteit van de toegangsregeling.

De commissie rangschikt de excellent bevonden aanvragen.

Financieel, technische en maatschappelijke evaluatie van ingediende voorstellen

In een tweede stap worden de op wetenschappelijke basis excellent beoordeelde aanvragen voor advies voorgelegd aan een in te stellen commissie die instaat voor een financiële beoordeling van de voorgestelde investeringsplannen (Commissie “Hercules Invest”). Deze commissie wordt samengesteld uit personen voorgedragen door de Herculesstichting, het departement Economie, Wetenschap en Innovatie (EWI) en de Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) en wordt aangesteld door de minister bevoegd voor het wetenschaps- en innovatiebeleid. Leden van de raad van bestuur of het management van de Herculesstichting kunnen niet zetelen in de Commissie Hercules-Invest.

Tevens onderzoekt de Commissie Hercules-Invest of er zich geen mogelijkheden of noden aandienen voor een (sterkere) samenwerking tussen de instellingen die voor financiering in aanmerking komen of als medevrager kunnen optreden, maar ook met derden zowel in Vlaanderen als daarbuiten. Bijzondere aandacht dient hierbij te worden besteed aan mogelijkheden voor samenwerking met het bedrijfsleven.

De Hercules Invest-commissie zal op basis van concrete dossiers aanbevelingen formuleren om creatieve vormen van samenwerking te stimuleren. De volgende aankoopopties worden beschouwd:

• Klassieke aankoop: in de meeste gevallen zal de onderzoeksinfrastructuur door de onderzoeksinstelling (onthaalinstelling) worden aangekocht. Belangrijk is dat voor grote investeringsuitgaven risico’s verbonden aan de aankoop, alsook het gebruik ervan, worden ingeschat en zoveel mogelijk worden ingedekt. Dit is nodig om te vermijden dat de instelling met onverwachte kosten wordt geconfronteerd waarvoor zij niet de nodige middelen heeft en waardoor deze dure onderzoeksapparatuur niet meer optimaal kan worden ingezet. Belangrijke elementen voor de indekking van risico’s omvatten onder meer de vaste prijs, de onderhoudscontracten en de garantieperiode. De financiering zal in dit geval enerzijds gebeuren bij aankoop of levering voor wat betreft de investeringskost, en anderzijds via jaarlijkse financiering voor wat betreft garantie en onderhoud en dit gedurende de verwachte/vereiste afschrijfperiode (meestal 5 à 7 jaar).
• Operationele leasing of renting: in deze gevallen wordt de apparatuur niet aangekocht maar geleast. De kosten en risico’s verbonden aan de apparatuur (onderhoud, herstellingen, verzekering, ...) liggen in dit geval bij de leasinggever. De onderzoeksinstelling betaalt een vaste maandelijkse (of jaarlijkse) vergoeding waar alle kosten zijn inbegrepen. Op het einde van de periode kan een aankoopoptie voorzien worden die toelaat de apparatuur te kopen aan bijv. de verwachte restwaarde. Deze formule heeft als voordeel dat samen met de gespreide financiering een aantal risico’s verbonden aan het bezitten van de apparatuur worden overgedragen. De financiering zal in dit geval jaarlijks gebeuren als een percentage van de jaarlijks verschuldigde lease-vergoeding op voorwaarde dat de apparatuur beschikbaar en operationeel is en gebruikt wordt voor onderzoek zoals oorspronkelijk vooropgesteld.

Deze vorm van aankoop kan in bepaalde gevallen opportuun zijn:

• wanneer de investeringswaarde te groot is (ofwel omdat de onderzoeksinstelling voor haar deel niet over voldoende middelen beschikt, ofwel omdat vanuit het Herculesmechanisme onvoldoende middelen beschikbaar zijn);
• wanneer de duurtijd dat de apparatuur waardevol is voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, korter is dan de economische levensduur van de apparatuur.
• Publiek-private samenwerking (PPS): dit is een zeer ruim begrip en tal van vormen van PPS bestaan. Op basis van een korte analyse van dossiers in voorbereiding kunnen twee vormen van PPS vooropgesteld worden: Design, Build, Finance and Maintain (DBFM) en Co-development:
• DBFM: in dit scenario zoekt men een of meer private partijen die samen de volledige verantwoordelijkheid opnemen voor het ter beschikking stellen van de onderzoeksinfrastructuur gedurende een lange periode. Samen zullen zij instaan voor het ontwerp, de bouw, het onderhoud en de financiering van de investeringskosten. Ze worden vergoed op basis van de geleverde prestaties, waarbij duidelijke prestatievereisten op voorhand worden vastgelegd en bij de vergoeding straffen en boni in rekening worden gebracht in functie van de geleverde dienst. Uitgebreide praktijkervaring leert dat deze vorm van PPS de beste mogelijkheid biedt tot meerwaarde voor projecten waarvan de investeringswaarde voldoende groot is, waar een significante onderhoud- en/of dienstencomponent in zit, waar de dienstverlening op een doelmatige manier via outputspecificaties kan worden vastgelegd, en waar aanzienlijk voordeel kan gehaald worden uit de optimalisatie van de totale levenscycluskost. Toegepast op onderzoeksinfrastructuur zal deze vorm van PPS dus maar in een beperkt aantal situaties tot meerwaarde leiden. De opportuniteit ervan zal project per project worden onderzocht. De subsidiëring van DBFM-projecten zal jaarlijks gebeuren als een percentage van de betaling voor de geleverde dienst.
• Co-development: in sommige gevallen is de gewenste infrastructuur zo vernieuwend of vooruitstrevend dat er nog een belangrijk stuk onderzoek dient te gebeuren. Een samenwerkingsverband voor de gemeenschappelijke ontwikkeling van de apparatuur kan in dit geval onderzocht worden en biedt vaak mogelijkheden voor een win-win. De private partner heeft toegang tot de expertise en onderzoekscapaciteit van de instelling, kan een eerste referentie opbouwen en kan de opgedane ervaring en kennis later verder valoriseren en zo een competitief voordeel opbouwen. De instelling heeft de mogelijkheid als eerste over deze zeer vooruitstrevende apparatuur te beschikken, kan haar ervaring en kennis valoriseren in de onderhandeling voor de aanschaf van de apparatuur, en heeft in sommige gevallen de mogelijkheid inkomsten te genereren uit bepaalde intellectuele eigendomsrechten.

Belangrijk is dat in dit geval de samenwerking contractueel wordt vastgelegd in een formeel samenwerkingsakkoord waarin de doelstellingen en belangen van alle partijen duidelijk geïdentificeerd zijn en de gezamenlijke investering van middelen duidelijk en op verifieerbare wijze wordt vastgelegd. Deze middelen kunnen zowel betrekking hebben op geld, infrastructuur en op mensen, als op immateriële activa zoals kennis, technologie, expertise en informatie. De subsidiëring voor de investering zal hier gespreid worden over de periode dat de ontwikkeling gebeurt en wordt best gekoppeld aan bepaalde mijlpalen. Voor de kosten verbonden aan gebruik na oplevering (garantie, onderhoud, gealloceerd personeel) zal dit jaarlijks gebeuren gedurende de periode dat de apparatuur voor toponderzoek kan worden aangewend.

Beslissing

De Raad van bestuur van de Herculesstichting neemt een eindbeslissing waarbij slechts de lijst van de door de Commissie Hercules-Science excellent bevonden aanvragen kan worden bekrachtigd of afgewezen. Bij afwijzing worden de Commissie Hercules-Science en de Commissie Hercules-Invest opnieuw bevraagd, desgevallend met uitdrukkelijke opgave van de elementen die volgens de raad van bestuur nader moeten worden onderzocht.

Indien de Commissie Hercules-Invest omtrent een aanvraagdossier een aanbeveling heeft geformuleerd, kan de raad van bestuur van de Herculesstichting:
- de aanbeveling verwerpen, waarop het dossier wordt goedgekeurd;
- de aanbeveling geheel of ten dele aanvaarden, en wordt het dossier goedgekeurd,  met dien verstande dat de door de raad van bestuur opgelegde voorwaarden op het vlak van financiering of samenwerking gelden als subsidiëringsvoorwaarden;
- de aanbeveling geheel of ten dele aanvaarden, waarbij het dossier slechts wordt goedgekeurd indien aan de raad van bestuur de nodige remediëringen worden voorgelegd binnen een door de raad van bestuur bepaalde termijn.

3.3.4. Financiering van (middel)zware onderzoeksinfrastructuur

De Herculesstichting ontvangt vanuit de Vlaamse begroting jaarlijks een dotatie voor de financiering van middelzware en zware onderzoeksinfrastructuur. Voor het opstartjaar 2007 is een bedrag van 5 miljoen euro in de Vlaamse begroting ingeschreven. In het kader van de meerjarenbegroting waarin voor de volgende jaren een belangrijke stijging van de overheidmiddelen voor onderzoek en innovatie is voorzien, zal de dotatie aan de Herculesstichting worden verhoogd. Voor 2008 is een structurele financiering voor middelzware en zware onderzoeksinfrastructuur voorzien van 15 miljoen euro.

3.3.5. Eigendomsrechten

Het besluit bepaalt inzake (midddel)zware onderzoeksinfrastructuur dat de aangekochte apparatuur beheerd moet worden door een aanwijsbare onthaalinstelling (die over een zakelijk recht (eigendom, mede-eigendom, vruchtgebruik,…) dient te beschikken) en die ook de verantwoordelijkheid heeft over het optimale gebruik van de infrastructuur.

3.3.6.  Evaluatie van het initiatief

Voorliggend besluit regelt eveneens de beleidsmatige evaluatie van het Herculesmechanisme.  Om de vijf jaar zal een panel van onafhankelijke deskundigen de werking en de impact ervan beoordelen in termen van wetenschappelijke, economische en maatschappelijke valorisatie.

De eerste evaluatie die in de loop van 2012 wordt uitgevoerd dient minstens betrekking te hebben op volgende punten:

• Wat is de opbrengst van de investering, gemeten onder meer aan de hand van wetenschappelijke doorbraken, toppublicaties, valorisatieresultaten en verworven industriële contracten ?
• Wat is de effectiviteit van de investering, waarbij in dossier ingediend door een samenwerkingsverband bijzondere aandacht wordt besteed aan de sterkte van de samenwerking ?
• Wat is de gebruiksintensiteit van de goedgekeurde onderzoeksinfrastructuur en wat is de verhouding van de gebruiksintensiteit tot de totale gebruikskost ?
• Wat is de toegankelijkheid van de infrastructuur voor de onderzoekers? Hierbij wordt gekeken naar de bezettingsgraad van de infrastructuur. Wat is het aandeel van het gebruik door onderzoekers uit de onthaalinstelling en wat is het gebruik door externen (andere universiteiten, hogescholen, onderzoeksinstellingen, industrie) ?
• Wat is de internationale betekenis van de investering in de goedgekeurde onderzoeksinfrastructuur ? In welke mate wordt de onderzoeksinfrastructuur ingezet in internationale onderzoeksprogramma’s ?
• Wat is het instellings- en associatieoverschrijdende karakter van de goedgekeurde voorstellen ? Welk is het percentage van de goedgekeurde aanvragen dat gezamenlijk wordt gefinancierd en welk is het percentage van de goedgekeurde aanvragen waarbij een significant gedeelte van de gebruikstijd wordt ingenomen door derden buiten de onthaalinstelling ? Hierbij zal bijzondere aandacht worden besteed aan het aandeel in het gebruik vanuit de industrie.
• Wat is de inbreng van derden, in het bijzonder de industrie en buitenlandse actoren ?

Waar relevant voor beoordeling, zal aan de onthaalinstellingen opdracht worden gegeven de nodige gegevens in logboeken bij te houden. In het kader van de evaluatie zullen deze gegevens ter beschikking worden gesteld van de deskundigen. Aan deze deskundigen zal eveneens worden gevraagd voorstellen te doen m.b.t. mogelijke bijstellingen aan het financieringsmechanisme teneinde de doelmatigheid en efficiëntie ervan te verbeteren.

3.4. Opmerkingen inzake staatssteun

Het Herculesmechanisme is uiteraard verenigbaar met de Europeesrechtelijke regelingen inzake staatssteun, indien de steun verleend wordt aan non profit-instellingen.

Indien ondernemingen participeren aan een gesubsidieerd initiatief (zie inzonderheid art. 20 van het ontwerpbesluit), dient gewezen te worden op de Europese Kaderregeling O&O&I  aangaande samenwerkingsprojecten tussen ondernemingen en onderzoeksorganisaties.

Voornoemde regeling bepaalt dat slechts indien aan één van de volgende voorwaarden is voldaan, geen sprake is van (indirecte) staatssteun aan de betrokken ondernemingen :

• de deelnemende ondernemingen dragen de volledige kosten van het project,
• de resultaten waaraan geen intellectuele-eigendomsrechten kunnen worden ontleend, mogen ruim worden verspreid en eventuele intellectuele-eigendomsrechten op de O&O&I-resultaten die uit de activiteiten van de onderzoeksorganisatie voortvloeien, worden volledig aan de onderzoeksorganisatie toegekend,
• de onderzoeksorganisatie ontvangt van de deelnemende ondernemingen een vergoeding die overeenstemt met de marktprijs voor de intellectuele eigendomsrechten die voorvloeien uit de door de onderzoeksorganisatie in het kader van het project uitgevoerde activiteit en die worden overgedragen aan de deelnemende ondernemingen. Eventuele bijdragen van de deelnemende ondernemingen in de kosten van de onderzoeksorganisatie worden op deze compensatie in mindering gebracht.

De Herculesstichting zal er op toezien dat de overeenkomsten in de schoot van de consortia aan ten minste één van deze voorwaarden voldoen.

4. Specifieke investeringen in zware onderzoeksinfrastructuur

De minister bevoegd voor het wetenschaps- en innovatiebeleid wint het advies in van de Commissie Hercules-Science over:

• aanvragen voor het creëren van toegangsmogelijkheden tot  onderzoeksinfrastructuren die omwille van de kostprijs of de beperkte kritische massa van de onderzoeksgemeenschap niet in Vlaanderen zelf kunnen worden uitgebouwd, maar elders beschikbaar zijn (bijv. CERN, ESRF, …).
• de directe Vlaamse deelname (vb. via co-financiering) aan initiatieven voor de ontwikkeling van nieuwe zware onderzoeksinfrastructuur die a priori slechts in een internationale, bilaterale of multilaterale context kan worden gefinancierd.

Gelet op haar samenstelling en prestige is deze commissie bijzonder goed geplaatst om vertrekkend van de kenmerken van het Vlaams wetenschaps- en inoovatiebestel en de potentiële impact van de voorstellen hierop, een advies te formuleren.

5. Financiering

Ten behoeve van de Herculesstichting voor de financiering van middelzware en zware onderzoeksuitrusting wordt vanaf het begrotingsjaar 2007 een nieuwe basisallocatie ingeschreven.

Artikel VI.9.10 van het Aanvullingsdecreet bepaalt dat 2/3 van deze middelen bestemd zijn voor middelzware en 1/3 voor zware uitrusting. De Vlaamse Regering kan jaarlijks beslissen op grond van objectief vastgestelde noodwendigheden hiervan af te wijken.

Dit artikel voorziet ook hoe de Herculesstichting dient om te gaan met bedragen die in bepaald jaar niet worden aangewend: naast de overdracht met behoud van bestemming naar het volgend jaar, kan dit bedrag ook geheel of gedeeltelijk worden toegewezen aan door de Vlaamse Regering aan te wijzen investeringsinitiatieven. Zoals bepaald in artikel 8 van voorliggend besluit kan een associatie het niet bestede gedeelte van de middelen voor middelzware uitrusting die haar in een begrotingsjaar wordt toegekend, met behoud van bestemming overdragen naar een volgend jaar.

Gezien om gevoegd te worden bij het besluit van de Vlaamse Regering betreffende de subsidiëring van de onderzoeks- en innovatie-infrastructuur in Vlaanderen.

Brussel,

 

De Minister-president van de Vlaamse Regering

Kris PEETERS

 

De Vlaamse Minister van Economie, Ondernemen,
Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel

Patricia CEYSENS

 

 

© Herculesstichting 2008